Ngay vừa mới ra đời, Đảng đã lãnh đạo nhân dân ta bước vào trận đấu tranh quyết liệt với kẻ thù, bùng lên cao trào cách mạng 1930 – 1931. Có được kết quả to lớn đó, bắt nguồn từ nguyên nhân sâu xa là bởi ngay từ khi mới ra đời Đảng ta đã có đường lối cách mạng, khoa học và nhân dân ta có truyền thống yêu nước nồng nàn. Đường lối cách mạng đúng đắn của Đảng, qua các chiến sĩ cộng sản trên mặt trận cổ động tuyên truyền đã đến với mọi người dân yêu nước. Vì vậy, nhân dân ta đã giác ngộ, đi theo và chiến đấu quên mình dưới lá cờ của Đảng quang vinh.

Đối với Đảng bộ tỉnh Nghệ An kể từ khi thành lập đến nay, nhờ phát huy trí tuệ sáng tạo, truyền thống cách mạng kiên cường, đã lập được nhiều thành tích xuất sắc trên nhiều lĩnh vực, trong đó công tác cổ động tuyên truyền trong những năm đầu thành lập Đảng để lại dấu ấn sâu đậm nhất. Góp phần quan trọng vào những thắng lợi của cách mạng nước nhà, tô thắm thêm những thành tích vẻ vang truyền thống hào hùng của ngành tuyên giáo. Trở thành đơn vị điển hình về công tác cổ động tuyên truyền của cả nước trong những năm Đảng mới thành lập.

1. Chủ trương của Đảng về cổ động tuyên truyền trong những năm đầu thành lập Đảng

Xác định rõ tầm quan trọng của công tác cổ động tuyên truyền để đưa đường lối của Đảng đến với quần chúng, Hội nghị thành lập Đảng đã đề ra nhiệm vụ “…Bỏ những tờ báo Đông Dương Cộng sản Đảng và An Nam Cộng sản Đảng xuất bản trước đây. Ban Chấp hành Trung ương có thể xuất bản một tạp chí lý luận và 3 tờ báo tuyên truyền của 3 xứ..” (1).

Từ giữa năm 1930 phong trào cách mạng phát triển mạnh khắp cả nước, thực dân Pháp thi hành chính sách dụ dỗ mua chuộc và khủng bố trắng rất tàn bạo. Ngày 3/1/1931 Ban Thường vụ Trung ương Đảng đã gửi Thông cáo cho các cấp ủy về việc đối phó lại chính sách đàn áp của địch, yêu cầu quần chúng “…phải bền lòng cương quyết, đẩy mạnh tuyên truyền cổ động, tổ chức và lãnh đạo quần chúng đấu tranh”(2) .

Quán triệt đầy đủ đường lối, chủ trương của Trung ương Đảng, Ban Chấp hành Tỉnh Đảng bộ Nghệ An đã lập ra Ban Cổ động và Tuyên truyền từ tỉnh đến cơ sở nhằm thực hiện sứ mệnh cao cả, trách nhiệm lớn lao của mình là tuyên truyền cổ động quần chúng hăng hái tham gia cuộc đấu tranh dân tộc và dân chủ dưới sự lãnh đạo của Đảng.

          2. Đảng bộ tỉnh Nghệ An với công tác cổ động tuyên truyền trong những năm đầu thành lập Đảng

Công tác tuyên truyền cổ động tại Nghệ An vào đầu những năm đầu khi Đảng mới ra đời rất phong phú với nhiều hình thức khác nhau: báo chí, truyền đơn, văn, thơ, vè, câu đối, diễn thuyết, diễn tuồng, điếu văn… nhờ vậy đã tạo ra bước chuyển to lớn trong nhận thức của nhân dân, vận động và tập hợp được đông đảo quần chúng tham gia cuộc cách mạng. 

2.1. Tuyên truyền cổ động qua báo chí cách mạng

Báo chí cách mạng là công cụ cổ động tuyên truyền mà Tỉnh ủy chú trọng thiết lập. Ở Nghệ An, trong những năm 1930 - 1932, từ Tỉnh ủy, Khu bộ Vinh – Bến Thủy đến hầu hết các huyện Đảng bộ đều có các tờ báo riêng của mình. Đó là các tờ như: tờ Nghệ An Đỏ (1930) và Tiến Lên (1931) của Tỉnh ủy; tờ Chuông Vô Sản (1931) và Cờ Dẫn Đạo (1932) của Khu bộ Vinh – Bến Thủy; tờ Chỉ Trích (1932) của Huyện ủy Nghi Lộc; tờ Tia Sáng (1930) và Lao Động (1931) của Huyện ủy Quỳnh Lưu; tờ Nhà Quê (1931) của Huyện ủy Thanh Chương; tờ Sản Nghiệp (1930) của Huyện ủy Hưng Nguyên; tờ Giác Ngộ (1930) của Huyện ủy Nam Đàn. Đặc biệt trong thời gian này xuất hiện một tờ báo hết sức đặc biệt là “báo miệng” với các tên gọi Đề Lao Tuần Báo; Ngục Báo, ra đời ngay chính nơi mà bộn đế quốc Pháp và tay sai muốn khuất phục tinh thần cách mạng của các chiến sĩ  yêu nước – Nhà lao Vinh.

Trong hoàn cảnh Đảng mới ra đời lại hoạt động bí mật, các tờ báo cách mạng đó còn đơn giản về mặt nội dung, mang dáng dấp của tờ truyền đơn, chủ yếu được in thủ công (in thạch), số lượng phát hành mỗi số không nhiều… nhưng đã vượt qua sự cấm đoán nghiệt ngã của kẻ thù, kịp thời chuyển tải đường lối của Đảng đến với quần chúng yêu nước, là lời tố cáo đanh thép đối với tội ác của bọn đế quốc và tay sai, thúc dục quần chúng tranh đấu giành lợi quyền.

 Ch¼ng h¹n, tê Lao §éng sè 2 ngµy 20/9/1931 ph¶n ¸nh t×nh c¶nh cña d©n cµy lóc bÊy giê “Dï 3, 4 n¨m nay mïa mµng mÊt r¸o, n¨m th× bÞ h¹n n¨m th× bÞ lôt, ch¼ng n¨m nµo ®­îc hoµn toµn c¶.

V× sao ! bëi trêi ch¨ng ? bëi phËt ch¨ng ?  kh«ng, cñng bëi bµn tay tµn b¹o cña ®Õ quèc Ph¸p vµ bän phong kiÕn ®Þa chñ kia chØ lo bßn søc mãc thuÕ, bãc lét hµ hiÕp ®ñ ®­êng chø kh«ng lo cøu ch÷a g× cho chóng ta(3). Qua việc phản ánh nổi khổ cực ấy, các cấp bộ Đảng đã kêu gọi quần chúng cần phải đoàn kết để đấu tranh giành lại quyền lợi chính đáng của mình.

Description: C:\Users\Administrator\AppData\Local\Microsoft\Windows\Temporary Internet Files\Content.Word\IMG_0848.jpg 

Báo Tiến Lên - Cơ quan tuyên truyền của Tỉnh ủy Nghệ An

Không chỉ tập trung chủ đề kêu gọi quần chúng đoàn kết, đấu tranh, báo chí cách mạng của các cấp bộ Đảng tại Nghệ An trong thời gian này còn làm tròn trọng trách là kịp thời đưa tin về các cuộc đấu tranh của quần chúng nhân dân trong tỉnh từ ngày có Đảng và trình bày những thắng lợi, hạn chế của một số cuộc đấu tranh để rút ra bài học kinh nghiệm về sau. Bài “Tự chỉ trích” của Tỉnh ủy, trên báo Tiến Lên số ngày 12/9/1931 đã viết: “ Xét ra công việc của chúng ta bấy lâu nay vì nhiều điều sai lầm khuyết điểm, làm cho phong trào tranh đấu của chúng ta ngưng lại mà thừa dịp đó đế quốc tấn công. Giờ đây phong trào đấu tranh ngày một thụt lùi nguyên nhân như sau này:

  1. Trong các cuộc tranh đấu thường có tính chất thỏa hiệp do dự và không triệt để
  2. Ít khi tranh đấu về chính trị trị mà lại sợ tranh đấu về chính trị.
  3. Khi tranh đấu kế hoạch không thống nhất.…..

6) Khi đế quốc dùng chính sách cải lương lừa gạt quần chúng hay là dùng thủ đoạn giả man đàn áp quần chúng không hết sức tuyên truyền cổ động cho thật náo nhiệt để giải thích cho toàn thể anh em chị em hiểu cần phải tranh đấu mới bênh vực được quyền lợi của mình, và vạch rõ thâm mưu của đế quốc cho họ hiểu mà định kế hoạch đối phó cho thống nhất”(4).

Việc đăng tải những tin tức trên là một công tác tư tưởng chính trị vô cùng quan trọng đối với các cấp bộ đảng, góp phần tăng cường nhiệm vụ giáo dục quần chúng và cán bộ đảng viên.

 Ngoài ra, nhân dịp những ngày lễ quan trọng trong nước và thế giới, trên một số tờ báo như Sóng Cách Mệnh, Tiến Lên, Gương Vô Sản, Lao Động.v.v. đã có những bài viết về lịch sử những ngày kỷ niệm đó, nhằm mục đích tuyên truyền sâu rộng trong quần chúng nhân dân hiểu rõ ý nghĩa quan trọng của các sự kiện này. Đó là ngày kỷ niệm Công xã Pa ri, ngày sinh Các Mác, ngày kỷ niệm Cách mạng Tháng Mười Nga, ngày thành lập Quốc tế Cộng sản ...

Đồng thời, báo chí của các cấp bộ Đảng Nghệ An lúc này còn phản ánh về công tác xây dựng Đảng thông qua mục đưa tin về thi hành kỷ luật một số đảng viên, qua đó mục đích để làm cho Đảng thực sự trong sạch, vững mạnh. Báo Tiến Lên số 25 ra ngày 10/01/1932 có đoạn: “Đồng chí Liệu, Thường vụ Tỉnh ủy yêu cầu về bắt mối địa phương, thấy đế quốc bắt cha rồi bỏ công việc Đảng đâm đầu ra đầu thú.

Nên Tỉnh ủy quyết nghị khai trừ để rõ cái mặt nạ hoạt đầu và óc cảm tình gia tộc của đồng chí ấy ra đồng thời để làm gương cho kẻ khác”(5).

Nhờ hoạt động tích cực của các cấp bộ Đảng và tinh thần quên mình vì nước vì dân của các chiến sĩ cộng sản trên mặt trận tuyên truyền cổ động nên báo chí cách mạng tại Nghệ An thời gian này đã làm tròn trọng trách là “cỗ vũ tập thể và tuyên truyền tập thể”. Đánh dấu mốc son chói lọi về vai trò, sứ mệnh lịch sử vẻ vang của báo chí cách mạng nuớc nhà nói chung và Nghệ An nói riêng.

2.2. Cổ động tuyên truyền qua truyền đơn và diễn thuyết

Cùng báo chí cách mạng, thì truyền đơn và diễn thuyết là những biện pháp tuyên truyền, cổ động mà các chiến sĩ cộng sản của Nghệ An sử dụng trong những năm đầu thành lập Đảng.

 Truyền đơn cách mạng thực sự là thứ vũ khí tinh thần vô địch trong tay các chiến sĩ cách mạng bởi ưu thế, tác dụng to lớn của nó. Với những nội dung phong phú, ngắn gọn, những tờ truyền đơn được rải, dán, treo...ở nhiều nơi, ở nhiều thời điểm khác nhau, làm cho quân thù hoang mang khiếp sợ, xây dựng được niềm tin sắt đá của nhân dân với Đảng.

Lúc này ở Nghệ An, ngoài truyền đơn của Đảng Cộng sản Việt Nam ( Đảng Cộng sản Đông Dương từ 10 – 1930), còn có truyền đơn của Tỉnh ủy, Huyện ủy mang nhiều nội dung khác nhau, nhưng chủ yếu tập trung kêu gọi quần chúng đoàn kết đấu tranh, đi theo tiếng gọi của Đảng, vạch trần tội ác của đế quốc và bọn tay sai… Mặc dầu, kẻ thù ra sức cấm đoán và bắt bớ, thậm chí vào cuối năm 1931 Tỉnh ủy Nghệ An chỉ còn lại 5 đồng chí, phải dời cơ quan lên rừng núi ở Thanh Chương, Anh Sơn nhưng vẫn in được truyền đơn để rãi nhằm gây dựng khôi phục phong trào. Lịch sử Đảng bộ Tỉnh Nghệ An còn ghi lại những cuộc rãi truyền đơn có tiếng vang lớn, như cuộc rãi truyền đơn ngày 7/2/1931 tại Yên Thành. Khi mà ngày ấy bọn quan lại ở Yên Thành thực hiện âm mưu thâm độc “Rước cờ vàng và phát thể quy thuận” nhằm lung lạc tinh thần đấu tranh của nhân dân. Tại buổi lễ ấy, để lấy lòng thượng cấp chúng mời cả Công sứ Vinh, tên mật thám Pơ ti khét tiếng gian xảo và cả Tổng đốc Nghệ An lúc đó là Nguyễn Khoa Kỳ đến tham dự. Khi buổi lễ bắt đầu thì “ truyền đơn bổng xuất hiện la liệt khắp nơi, cả trên ô tô của bọn chúng”(6). Thậm chí, truyền đơn còn xuất hiện ngay cả trên áo tên tay sai Nguyễn Loan, một tay sai đắc lực luôn chỉ điểm cho Pháp bắt bớ những người yêu nước. Thế là buổi lễ hoảng loạn, tức tối trên đường về tên Nguyễn Loan bị bắn chết.  

Ngoài ra, diễn thuyết là một trong những hình thức tuyên truyền, cổ động  đem lại những hiệu quả lớn lao, bởi qua người diễn thuyết đường lối, chủ trương của Đảng đến được đông đảo quần chúng một cách trực tiếp, dễ đi vào lòng người và vượt qua được những hạn chế về trình độ học vấn... Trong những năm 1930 – 1932 với tinh thần quả cảm, các cán bộ tuyên truyền của Đảng tại Nghệ An đã tổ chức rất nhiều cuộc diễn thuyết để lại ấn tượng sâu sắc trong quần chúng nhân dân. Lịch sử còn ghi lại, cuộc diễn thuyết ngày 12/9/1930 của chị Nguyễn Thị Quỳnh Nga (tức Phia) trong ngày biểu tình ở Hưng Nguyên. Khi đoàn biểu tình đi đến giữa đường, chị đã đứng lên diễn thuyết, tố cáo tội ác của giai cấp thống trị, tuyên truyền đường lối chính sách của Đảng, kêu gọi quần chúng đứng lên chiến đấu dưới màu cờ chói lọi của Đảng. Hay cuộc diễn thuyết của một anh học sinh trong một đám ma ở Kim Liên – Nam Đàn ngày 28/8 (Âm lịch) trước khoảng 300 người mà báo Sản Nghiệp đưa tin.v.v.. là những ví dụ sinh động về sự đóng góp to lớn của các chiến sĩ cách mạng, bất chấp hiểm nguy để kêu gọi, vận động quần chúng đấu tranh.

2.3. Cổ động tuyên truyền bằng thơ ca.

Cùng với những tờ báo, truyền đơn, bài diễn thuyết là những vần thơ ca cách mạng với nhiều thể loại như: thơ, văn, vè, câu đối… do những người yêu nước của Nghệ An sáng tác, trở thành thứ vũ khí tinh thần to lớn trong cuộc đấu tranh với kẻ thù, đã đi vào lòng quần chúng với cả tinh thần nhiệt huyết cách mạng và với cả niềm tin thắng lợi dưới ngọn cờ cách mạng do Đảng lãnh đạo.

Trong những năm 1930 - 1932 ở Nghệ An xuất hiện hàng loạt bài thơ, bài văn, bài vè… phần lớn mang tính chất cổ động nhân dân làm cách mạng, của nhiều tác giả với nội dung cũng hết sức phong phú mà chủ yếu là: tố cáo đanh thép những tội ác của đế quốc và phong kiến, tuyên truyền giới thiệu về Liên Xô và Cách mạng Tháng Mười, kêu gọi nhân dân đoàn kết đấu tranh giành quyền lợi, tuyên truyền đường lối chủ trương của Đảng.

Khi đọc bài thơ “Giới thiệu về Liên Xô”, của Trương Vân Lĩnh viết năm 1931, chúng ta bắt gặp những câu chứa chan xúc động và một niềm tin mãnh liệt:

          “ Theo gương Bôn sê vích

          Chiến đấu đến kỳ cùng

Xô Viết rạng trời đông

Dù chết cũng cam lòng

Thiếp khuyên chàng bền chí

Thiếp xin chàng bền chí..” (7).

 Đặng Chánh Kỷ (1890 – 1931), một cán bộ Ban Tuyên truyền  Cổ động xuất sắc của Tỉnh ủy trong những năm 1930 - 1931. Trên cương vị của mình, đồng chí đã sáng tác nhiều bài thơ, bài văn để vận động quần chúng tham gia cách mạng. Trong đó bài “ Bài ca cách mạng” của ông được phổ biến rộng rãi, để lại dấu ấn sâu sắc, cho đến nay những lời thơ còn sục sôi nhiệt huyết:

“…Hỡi nghĩa khí dồn vang bốn mặt

Dãi đồng tâm thắt chặt muôn người

Lợi quyền ta cố ta đòi

Dần xương đế quốc, xẻo môi quan trường…

Làm cho nó không đường an nghĩ

Đến thời cơ ta sẻ dùng binh

Ở ngoài, quốc tế liên minh

Ở trong quần chúng đồng tình kéo lên….”(8).

Một loạt những bài văn tế, văn truy điệu, do các chiến sĩ cộng sản và quần chúng yêu nước sáng tác tuy làm theo thể biền ngẫu, nhưng cũng có sức rung cảm không kém mãnh liệt là một trong những mạch nguồn cổ vũ quần chúng đấu tranh theo gương đồng bào đã hy sinh quên mình vì nước.

Tại lễ truy điệu liệt sĩ Nguyễn Công Thường, người Thanh Chương hy sinh dũng cảm trong cuộc đấu tranh ngày 1/9/1930 là một bằng chứng sinh động về cách thức tổ chức cổ động tuyên truyền của các chiến sĩ trên mặt trận tư tưởng. Câu đối điếu được treo trang nghiêm trong buổi lễ là sự khích lệ tinh thần cho những người đang sống vững bước tiến lên theo tiếng gọi của Đảng:“ Đau đớn thay nghĩ lại càng đau, nhà tan nước mất, của hết dân mòn, bể thảm lênh đênh làn sóng đỏ; Chết như thế mới là nên chết, đất động trời vang, non sông sầu tủi, hồn thiêng phất phới ngọn cờ đào(9).

 Bài văn tế các chiến sĩ bị giết ở Yên Phúc (Anh Sơn) và Song Lộc (Nghi Lộc) của đồng chí Nghi người Thanh Chương, khi đến với quần chúng, thực sự có tác dụng tuyên truyền cổ vũ lớn lao:“ Đau đớn nhẽ gió sầu mưa thảm, một cọc lim, ba thước đất, găng mồm bịt mắt thằng Tây giết sống bạn trung lương; Vẻ vang thay đất rộng trời cao, ba hồi trống, một hồi chiêng, hiệu lệnh phép truyền, năm loạt súng đưa hồn người cách mạng...

Giận bừng trời biết trả lúc nào xong; sầu tựa biển biết khi mô thì tính?

Vẫn biết rằng: người cách mệnh chẳng kể gì sinh tử, trăm nguy ngàn hiểm, mảnh hình hài dù có cũng như không…”(10).

Như vậy, cùng với những tờ báo cách mạng, những cuộc diễn thuyết, những vần thơ, bài văn… dưới ngòi bút của các chiến sĩ cộng sản trên mặt trận cổ động tuyên truyền trở thành thứ vũ khí tinh thần bất diệt, đã cổ động khơi dậy tinh thần cách mạng sôi sục trong nhân dân, là một trongnhững nguyên nhân sâu xa thổi bùng cao trào cách mạng 1930 – 1931.

Kế thừa và phát huy truyền thống vẻ vang của công tác cổ động tuyên truyền trong những năm đầu thành lập Đảng, qua các thời kỳ lịch sử ngành tư tưởng của Đảng bộ tỉnh Nghệ An đã lập được nhiều thành tích vẻ vang, viết thêm những trang sử chói lọi hào hùng của lịch sử công tác tuyên giáo.

          Dưới sự lãnh đạo của Đảng, hơn 80 năm qua, đất nước đã có những bước  chuyển mình vươn lên mạnh mẽ, vị thế và uy tín của nước nhà đang ngày càng cao trên trường quốc tế. Thành quả to lớn đó, trước hết là nhờ vai trò hoạch định đường lối cách mạng đúng đắn của Đảng và nhiệm vụ quan trọng của ngành tuyên giáo để đưa đường lối vào cuộc sống. Trong sự nghiệp cách mạng mới, công tác tuyên giáo của Đảng đang đứng trước những thời cơ và thách thức mới, nhưng những bài học kinh nghiệm rút ra từ thực tiễn công tác cổ động tuyên truyền tại Nghệ An trong giai đoạn những năm đầu thành lập Đảng còn mang ý nghĩa lớn cả mặt lý luận và thực tiễn cho công tác tuyên giáo hôm nay.

                                                                                 TS. Nguyễn Văn Trung

                                                                                                                       Tổ: Lý luận Chính trị, Viện KHXHNV, Đại học Vinh.

 

Tài liệu tham khảo chính.

1. (1); (2) Ban nghiên cứu Lịch sử Đảng Trung ương (1976), Những sự kiện Lịch sử Đảng, tập 1 (1930 – 1945), Nxb Sự thật, HN, trang 173; trang 227 - 228

1.(3) Báo Lao Động số 20/9/1931, lưu tại Bảo tàng Tổng hợp Nghệ An. Ký hiệu LV 58.

2. (4); (5)  Báo Tiến Lên số ngày 12/9/1931, 17/12/1931 và 10/1/1932, lưu tại Bảo tàng Tổng hợp Nghệ An. Ký hiệu LV 58.

3. (6) Tiểu ban nghiên cứu Lịch sử Đảng Tỉnh ủy Nghệ An (2005), Nghệ An những tấm gương cộng sản (Tập 2), Nxb Nghệ An, trang 383.

4. (7) Ty văn hóa Nghệ An phát hành (1960), Thơ ca Xô viết Nghệ Tĩnh 1930 – 1931, trang 10.

5.(8); (10) Ninh Viết Giao (1971), Thơ văn Xô viết Nghệ - Tĩnh, Hội Văn nghệ Nghệ An, trang 64; trang 161 - 162.

6.(9) Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Nghệ An (1998), Lịch sử Đảng bộ tỉnh Nghệ An, tập 1 (1930 – 1945), Nxb Chính trị quốc gia, HN, trang 66.